Al vroeg in de pandemie besefte het RIVM dat de corona-uitbraak in China groter was dan de officiële cijfers aangaven. Volgens Jacco Wallinga, destijds hoofdmodelleur van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, was het onwaarschijnlijk dat het virus ook in andere landen zou opduiken met zulke cijfers: het virus zou gepaard gaan met veel hogere besmettingsaantallen en met veel meer zieken.

Wallinga vertelde dinsdagmiddag in een verhoor voor de parlementaire enquête hoe hij en zijn team, in die eerste weken nadat het virus was ontdekt in China, de besmettelijkheid probeerden in te schatten. Dat deden ze op basis van gegevens van lokale Chinese gezondheidsdiensten. „We hadden toevallig een stagiair die Chinees spreekt”, aldus Wallinga. „Al snel werd duidelijk dat het virus redelijk besmettelijk was en het ziektebeeld ernstig.” In februari schatte Wallinga het risico van het virus al in op „ernstig of catastrofaal”.

Dat is de hoogste categorie uit het draaiboek voor allerlei rampen. „Dat betekent: niets doen is geen optie”, zegt Wallinga. Hij waarschuwde dan ook algauw dat het virus de ziekenhuiszorg in de problemen kan brengen. „We hebben in vergelijking met de landen om ons heen weinig bedden op de intensive care”, zegt hij tegen de enquêtecommissie.

Er was weinig informatie voorhanden om de effectiviteit van de avondklok te berekenen Naar het schijnt werden de inzichten van Wallinga niet altijd opgepikt. Zo wijst de parlementaire enquêtecommissie erop dat de modelleur al eind januari vermoedde dat mensen die nog geen klachten hadden, ook al besmettelijk waren.

Dat staat pas op 8 maart in een brief van het Outbreak Management Team. Ook is deze ontdekking niet meteen besproken met het ministerie van Volksgezondheid. Volgens Wallinga heeft zijn team wel aandacht gevraagd voor de „puzzelstukjes” die ze verzamelden, maar was het „de verantwoordelijkheid van andere mensen” ook werkelijk iets met die informatie te doen.

Daartoe ontbeerde hij het overzicht, zegt hij: „Er werd in die tijd heel veel besproken, ik weet niet wat er nog meer op de agenda staat en wat andere mensen voor informatie aandragen.” Verder stelt Wallinga dat hij niet het gevoel heeft gehad dat hij en het team niet serieus werden genomen, of dat niet naar ze werd geluisterd. ‘Avondklok was effectief’ Wallinga werd ook gevraagd naar twee omstreden maatregelen: de avondklok en het coronatoegangsbewijs, waarmee mensen alleen naar horecagelegenheden mochten indien gevaccineerd of getest.

De inschattingen van de modellen waren doorslaggevend voor het invoeren van deze maatregelen, stelt de enquêtecommissie. Er was weinig informatie voorhanden om de effectiviteit van de avondklok te berekenen. Maar volgens Wallinga was het maatregelenpakket waar ze onderdeel van vormde „het meest effectieve” dat in Nederland is genomen.

Het pakket zou ongeveer even effectief blijken als Wallinga inschatte, bleek uit een analyse naderhand. De RIVM-modelleurs rekenden de gevolgen van het coronatoegangsbewijs alleen door als dat optimaal zou functioneren. Maar later bleek de handhaving niet goed geregeld.

Dat is volgens Wallinga gebeurd. Hij staat ook achteraf achter het advies om het toegangsbewijs in te voeren. Lees ook Wat zijn vijf jaar na corona de brokstukken van de ‘stille ramp’ voor jongeren? Liveblog Parlementaire enquête corona Coronacommissie hoort Diederik Gommers en een controversiële huisarts die zijn patiënten een door Trump geprezen ‘wondermiddel’ voorschreef