is econoom.Gepubliceerd op 14 juni 2026Leestijd 3 minHoe om te gaan met het extreemrechtse FVD? Die vraag staat centraal sinds FVD-voorvrouw Lidewij de Vos tijdens een debat vorige maand ongehinderd haar extreemrechtse gedachtegoed kon spuien. Politicologen en columnisten buitelen over elkaar heen om te bezweren dat je met extreemrechts niet in debat moet gaan omdat je ze daarmee de kans geeft om hun gedachtegoed via sociale media te verspreiden.
Veel minder gaat het over de vraag waarom kiezers voor de verleidingen van extreemrechts vallen.In Duitsland publiceerde de Friedrich-Ebert-Stiftung van de SPD een jaar geleden een onderzoek waarin die vraag centraal stond. Natuurlijk wordt onvrede over immigratie daarbij vaak genoemd.
Maar als dieper wordt doorgevraagd, gaat het om zaken als huisvesting, toegang tot gezondheidszorg, sociale infrastructuur en scholen. Daar zit de werkelijke onvrede. Pas in tweede instantie wordt immigratie gezien als de reden dat de afgelopen decennia sociale voorzieningen zijn afgebroken.De multiraciale coalitie die Barack Obama in 2008 de overwinning bezorgde, zou de Democraten decennialang van een meerderheid verzekeren.
Althans, dat dachten de Democraten. Maar niet-witte kiezers hebben zich van de partij afgekeerd, omdat ze de indruk hebben dat er altijd andere groepen zijn die meer aandacht krijgen of urgenter zijn dan zij, waardoor ze zich verwaarloosd voelen. De Republikeinen vatten het twee jaar geleden kernachtig samen in de campagneslogan: ‘Kamala is for they/them, Donald Trump is for you’.Uit onderzoek van de Britse politicoloog Diane Bolet blijkt dat op plekken waar de buurtkroeg verdwijnt, mensen vaker op rechts-radicale partijen stemmen.
Dit effect is sterker in economisch achtergebleven gebieden. In De symfonie van onvrede (2026) betoogt Catherine de Vries dat de afbraak van publieke voorzieningen de werkelijke oorzaak is van rechts-populisme, en dat dit niet alleen voor Nederland geldt. Immigratie is de ideale kapstok, maar de onvrede zit hem in de concrete problemen waarmee kiezers in hun dagelijks leven worden geconfronteerd.Premier Rob Jetten lijkt dit te beseffen.
We zien hem op Instagram met opgestroopte mouwen. In alles wil hij daadkracht uitstralen. Maar het lukt zijn kabinet nog niet om een deuk in een pakje boter te slaan. Jetten is niet de enige lamme eend. De Franse president Emmanuel Macron kan sinds 2022 niet meer rekenen op een stabiele meerderheid in het parlement.
De linkse en middenpartijen trokken wel samen op om te voorkomen dat extreemrechts de grootste partij in het parlement zou worden, maar vertikken het om samen problemen op te lossen.In Duitsland gaat de rechtsextremistische AfD al zes maanden aan kop in de peilingen.
Naarmate de AfD groter wordt, neemt de bereidheid van coalitiepartijen CDU/CSU en SPD om compromissen te sluiten over de broodnodige hervormingen af. Er gaan zelfs stemmen op om bondskanselier Friedrich Merz te vervangen. In Groot-Brittannië zagen partijgenoten aan de stoelpoten van premier Keir Starmer, terwijl de extreemrechtse partij van Nigel Farage voor ligt in de nationale peilingen.
Als tussentijdse leiderschapswisselingen kiezers terug konden brengen zou Liz Truss nu premier zijn.Waarom is het voor partijen zo moeilijk om over hun eigen schaduw heen te springen, nu de democratie op het spel staat? In verkiezingen moeten partijen laten zien waarom kiezers juist hén moeten steunen.
Te veel toegeven aan een andere partij kan worden gezien als verraad aan de eigen achterban. Partijen worden beloond voor onderscheid, niet voor samenwerking. Maar als de verkiezingen achter de rug zijn, moet het land bestuurd worden en kunnen partijen niet in campagnestand blijven, zeker niet nu extreemrechts aan de poort staat te rammelen.Als Jetten het kabinet een succes wil laten worden, moet hij de patstelling tussen Pro en VVD doorbreken.
De VVD wil dat de besparingen op sociale zekerheid binnen de begroting worden gevonden. Pro wil dat vermogenden meer belasting moeten betalen en gewone mensen minder. De oplossing is om vermogen (inclusief het eigenwoningbezit) zwaarder te belasten en de opbrengst aanwenden om de belasting op arbeid te verlagen, met name aan de onderkant.
Tegelijkertijd moeten de geplande bezuinigingen van 6,5 miljard euro op de sociale zekerheid binnen die begroting worden gevonden. Wie hapt toe?Lees ookGeselecteerd door de redactie
